W sercu Borów Tucholskich powstaje Gwiezdne Lądowisko Pięćmorgi (powiat świecki, gm. Jeżewo) –strefa obserwacji nocnego nieba, utworzona w ramach projektu DARKERSKY4CE (Interreg Europa Środkowa). Miejsce zostało wybrane ze względu na wyjątkowo niski poziom zanieczyszczenia światłem oraz bardzo dobre warunki do obserwacji gwiazd i nocnej przyrody. Punkt obserwacji znajduje się na obszarze Rezerwatu Biosfery Bory Tucholskie UNESCO, który łączy ochronę cennych zasobów przyrodniczych z edukacją i zrównoważonym rozwojem regionu. 

Celem pilotażu jest ochrona i promocja naturalnie ciemnego nieba jako cennego elementu dziedzictwa przyrodniczego, edukacja w zakresie wpływu sztucznego światła na środowisko i człowieka oraz rozwój zrównoważonej astroturystyki. Punkt pełnić będzie funkcję miejsca obserwacji astronomicznych, edukacji przyrodniczej i popularyzacji wiedzy o nocnym krajobrazie. 

W ramach działania wyznaczono i wyposażono punkt obserwacyjny obejmujący m.in. miejsce do prowadzenia obserwacji, ławki do podziwiania nocnego nieba oraz oznakowanie informacyjne. Organizowane będą również wydarzenia edukacyjne poświęcone astronomii, ochronie ciemnego nieba oraz skutkom zanieczyszczenia światłem dla ludzi, zwierząt i ekosystemów leśnych. 

Przy sprzyjających warunkach można tu obserwować Drogę Mleczną, planety, gwiazdozbiory, meteory i inne zjawiska astronomiczne, a także doświadczyć wyjątkowej atmosfery nocnego lasu. Dzięki temu Gwiezdne Lądowisko Pięćmorgi ma szansę stać się jednym z najciekawszych miejsc astroturystycznych w województwie kujawsko-pomorskim. 

Projekt realizowany jest we współpracy Województwa Kujawsko-Pomorskiego, Nadleśnictwa Dąbrowa oraz Wdeckiego Parku Krajobrazowego.

UWAGA! Wejście na teren punktu możliwy jest po uprzednim zgłoszeniu w Nadleśnictwie Dąbrowa (formularz do pobrania dostepny na dole strony)

Zanieczyszczenie światłem to nadmierne lub niewłaściwie skierowane sztuczne oświetlenie wykorzystywane po zmroku. Powoduje ono rozjaśnienie nocnego nieba (tzw. łunę świetlną), przez co ogranicza widoczność gwiazd i innych obiektów astronomicznych. Zjawisko to wpływa również na funkcjonowanie organizmów żywych. U wielu gatunków zwierząt zaburza naturalne rytmy aktywności, migracje, orientację przestrzenną i rozród. Szczególnie wrażliwe są nietoperze, owady, płazy oraz ptaki migrujące nocą. Sztuczne światło może także wpływać na człowieka, zakłócając rytm dobowy, jakość snu i gospodarkę hormonalną organizmu. 

Negatywne skutki zanieczyszczenia światłem są odczuwalne również w astronomii. Nawet niewielkie rozjaśnienie nieba utrudnia obserwację Drogi Mlecznej, gwiazd, meteorów czy słabszych obiektów głębokiego nieba. Dlatego obszary o zachowanym naturalnie ciemnym niebie stają się coraz cenniejsze zarówno dla nauki, jak i rozwoju astroturystyki. 

W województwie kujawsko-pomorskim głównymi źródłami zanieczyszczenia światłem są duże miasta, infrastruktura transportowa, obiekty przemysłowe, centra logistyczne oraz oświetlenie uliczne. Najwyższy poziom emisji światła notuje się w aglomeracji bydgosko-toruńskiej oraz w największych ośrodkach miejskich regionu. Jednocześnie północna część województwa, zwłaszcza obszar Borów Tucholskich, Wdeckiego i Tucholskiego Parku Krajobrazowego, należy do najciemniejszych miejsc w regionie. Dzięki dużym kompleksom leśnym, niewielkiej gęstości zaludnienia oraz ograniczonej presji urbanizacyjnej obszary te zachowały wysoką jakość nocnego krajobrazu i zostały wskazane jako szczególnie predysponowane do działań związanych z ochroną ciemnego nieba, edukacją oraz rozwojem astroturystyki. 

To właśnie dlatego na terenie Rezerwatu Biosfery Bory Tucholskie UNESCO powstała pilotażowy punkt obserwacji „Gwiezdne Lądowisko Pięćmorgi”, promujący ochronę naturalnej ciemności i odpowiedzialne korzystanie z nocnego krajobrazu.

ENG
Pięćmorgi Star Landing Site – a pilot night sky observation point
In the heart of the Tuchola Forest, the Pięćmorgi Star Landing Site (Świecie County, Jeżewo Municipality) is being established—a pilot night sky observation zone created as part of the DARKERSKY4CE project (Interreg Central Europe). The site was chosen due to its exceptionally low level of light pollution and excellent conditions for observing the stars and nocturnal wildlife. The point is located within the UNESCO Tuchola Forest Biosphere Reserve, which combines the protection of valuable natural resources with education and the sustainable development of the region.

The goal of the pilot project is to protect and promote the natural dark sky as a valuable element of natural heritage, to educate the public about the impact of artificial light on the environment and humans, and to develop sustainable astro-tourism. The point will serve as a site for astronomical observations, nature education, and the dissemination of knowledge about the night landscape.

As part of the initiative, an observation point has been designated and equipped with, among other things, a viewing area, benches for admiring the night sky, and informational signage. Educational events will also be organized on astronomy, the protection of dark skies, and the effects of light pollution on people, animals, and forest ecosystems.

Under favorable conditions, visitors can observe the Milky Way, planets, constellations, meteors, and other astronomical phenomena here, as well as experience the unique atmosphere of the forest at night. Thanks to this, the Pięćmorgi Star Landing Site has the potential to become one of the most interesting astro-tourism destinations in the Kujawsko-Pomorskie Voivodeship.

The project is being implemented in cooperation with the Kujawsko-Pomorskie Voivodeship, the Dąbrowa Forest District, and the Wdecki Landscape Park.

PLEASE NOTE! Entry to a pilot night sky observation point is possible only after prior registration with the Dąbrowa Forest District (State Forests)

Light pollution refers to excessive or improperly directed artificial lighting used after dark. It causes the night sky to brighten (known as “sky glow”), thereby reducing the visibility of stars and other astronomical objects. This phenomenon also affects the functioning of living organisms. In many animal species, it disrupts natural activity rhythms, migrations, spatial orientation, and reproduction. Bats, insects, amphibians, and birds that migrate at night are particularly sensitive. Artificial light can also affect humans by disrupting the circadian rhythm, sleep quality, and the body’s hormonal balance.

The negative effects of light pollution are also felt in astronomy. Even a slight brightening of the sky makes it difficult to observe the Milky Way, stars, meteors, or fainter deep-sky objects. Therefore, areas with naturally dark skies are becoming increasingly valuable for both science and the development of astrotourism.

In the Kujawsko-Pomorskie Voivodeship, the main sources of light pollution are large cities, transportation infrastructure, industrial facilities, logistics centers, and street lighting. The highest levels of light emissions are recorded in the Bydgoszcz-Toruń metropolitan area and in the region’s largest urban centers. At the same time, the northern part of the province—especially the Tuchola Forest and the Wdecki and Tuchola Landscape Parks—is among the darkest places in the region. Thanks to large forest complexes, low population density, and limited urbanization pressure, these areas have retained a high-quality night sky and have been identified as particularly well-suited for activities related to dark sky conservation, education, and the development of astro-tourism.

This is why the pilot observation point “Gwiezdne Lądowisko Pięćmorgi” was established within the UNESCO Bory Tucholskie Biosphere Reserve to promote the protection of natural darkness and the responsible use of the nightscape.